Kolajen takviyelerinin etiketlerinde sıklıkla Tip I, Tip II ve Tip III kolajen ifadeleriyle karşılaşırız. Bu ifadeler ilk bakışta yalnızca teknik ayrıntılar gibi görünse de farklı kolajen tipleri vücutta aynı dokularda bulunmaz ve aynı yapısal görevi üstlenmez.

Bununla birlikte, bir ürünün etiketinde daha fazla sayıda kolajen tipi yazması o ürünün otomatik olarak daha etkili olduğu anlamına gelmez. Kolajen tipi kadar;

• ürünün kullanım amacı,
• kolajenin hidrolize olup olmadığı,
• peptit profili,
• günlük porsiyon miktarı,
• kullanılan hammaddenin bilimsel olarak araştırılmış olması

da önemlidir.

Bu rehberde Tip I, Tip II ve Tip III kolajenin vücuttaki temel rollerini, cilt ve eklem odaklı ürünler arasındaki farkları ve ürün seçerken kolajen tipinin nasıl yorumlanması gerektiğini ele alıyoruz.

Kolajen Tipi Ne Anlama Gelir?

Kolajen tek bir molekülden oluşan homojen bir yapı değildir. İnsan vücudunda farklı genler tarafından kodlanan ve farklı dokularda görev alan çok sayıda kolajen tipi tanımlanmıştır.

Bu kolajenler yapılarına ve görevlerine göre farklı gruplara ayrılır. En çok bilinen Tip I, Tip II ve Tip III kolajenler fibril oluşturan kolajenler arasındadır. Bu kolajenler dokuların mekanik dayanıklılığına ve yapısal bütünlüğüne katkıda bulunan lifli ağların oluşumunda görev alır.

Kolajen tipleri arasındaki temel farklar şunlardan kaynaklanır:

• aminoasit zincirlerinin yapısı,
• liflerin organizasyonu,
• bulundukları dokular,
• üstlendikleri mekanik görevler.

Bu nedenle “hangi kolajen tipi daha iyidir?” sorusundan önce şu soruyu sormak gerekir:

Kolajen hangi amaç için değerlendiriliyor?

Kolajenin genel yapısı ve vücuttaki rolü hakkında ayrıntılı bilgi için Kolajen Nedir ve Gerçekten İşe Yarar mı? Bilim Ne Diyor? başlıklı ana rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Tip I Kolajen Nedir?

Tip I, insan vücudundaki en yaygın kolajen tipidir. Özellikle:

• cilt,
• kemik,
• tendon,
• bağ,
• diş dokusu

gibi yüksek mekanik dayanıklılık gerektiren yapılarda bulunur.

Ciltteki kolajenin büyük çoğunluğunu Tip I oluşturur. Derinin dermis tabakasındaki kalın lifli ağ, cildin çekme kuvvetlerine karşı dayanıklılığını ve yapısal bütünlüğünü destekler. Yetişkin cildinde Tip I kolajen, Tip III ve daha düşük miktardaki diğer kolajen tipleriyle birlikte bulunur.

Tip I kolajenin temel görevleri

• Cildin yapısal dayanıklılığını destekler.
• Tendon ve bağ dokularında çekme kuvvetlerine direnç sağlar.
• Kemik dokusunun organik matriksinin önemli bir bölümünü oluşturur.
• Dokuların biçimini ve mekanik bütünlüğünü korumasına katkıda bulunur.

Tip I kolajeni yalnızca “güzellik kolajeni” olarak tanımlamak eksik olur. Cilt açısından çok önemli olmakla birlikte kemik, tendon ve diğer bağ dokularında da temel görev üstlenir.

Tip II Kolajen Nedir?

Tip II kolajen temel olarak hiyalin kıkırdak yapısıyla ilişkilidir. Eklemlerin yüzeylerini kaplayan kıkırdak dokusunda bulunan lif ağının önemli bir parçasıdır.

Kıkırdak, kemik uçlarının birbiri üzerinde daha düşük sürtünmeyle hareket edebilmesini ve mekanik yüklerin dağıtılmasını sağlayan özel bir bağ dokusudur. Tip II kolajen, kıkırdak matriksindeki proteoglikanlar ve diğer bileşenlerle birlikte bu dokunun yapısal bütünlüğünü destekler.

Tip II kolajenin temel görevleri

• Kıkırdak dokusunun lifli yapısına katkıda bulunur.
• Eklemlerdeki mekanik yükün dağıtılmasını destekler.
• Kıkırdağın biçimini ve dayanıklılığını korumasına yardımcı olur.

Hidrolize Tip II ile undenatured Tip II aynı mıdır?

Hayır. Ürün etiketlerinde “Tip II kolajen” ifadesi görülse de ürünün hangi formda olduğu ayrıca değerlendirilmelidir.

Undenatured veya doğal yapısını koruyan Tip II kolajen, üçlü sarmal yapısının belirli ölçüde korunması amaçlanan ve çoğunlukla çok daha düşük günlük miktarlarda kullanılan farklı bir hammadde kategorisidir. Araştırılan etki mekanizması, bağırsakla ilişkili bağışıklık dokusunda gelişebilen oral tolerans süreciyle ilişkilendirilir.

Hidrolize Tip II kolajen ise daha kısa peptitlere parçalanmıştır. Yapısı, günlük miktarı ve araştırılan mekanizması undenatured Tip II kolajenden farklıdır.

Dolayısıyla yalnızca “Tip II içerir” ifadesine bakmak yeterli değildir. Ürünün doğal yapısını koruyan mı, yoksa hidrolize formda mı olduğu kontrol edilmelidir.

Tip III Kolajen Nedir?

Tip III kolajen çoğunlukla Tip I kolajenle birlikte bulunan fibriler bir kolajen tipidir.

Başlıca:

• cilt,
• damar duvarları,
• iç organların destek dokuları,
• kasların çevresindeki bağ dokuları

gibi daha esnek bir yapısal ağ gerektiren dokularda yer alır.

Tip I daha yüksek çekme dayanıklılığı sağlayan kalın liflerle ilişkilendirilirken Tip III daha ince ve esnek bir retiküler ağın oluşumuna katkıda bulunur. İki tip birçok dokuda birlikte çalışır.

Tip III kolajenin temel görevleri

• Cildin bağ dokusu organizasyonuna katkıda bulunur.
• Damar ve organların destek dokularında yer alır.
• Tip I kolajenle birlikte doku bütünlüğünün korunmasına yardımcı olur.
• Daha ince ve esnek lif ağlarının oluşumunda rol oynar.

Burada “Tip III doğrudan cilde yumuşaklık verir” gibi tek nedenli açıklamalardan kaçınmak gerekir. Cildin görünümü ve mekanik özellikleri kolajenlerin yanı sıra elastin, glikozaminoglikanlar, su dengesi, hücre dışı matriks ve diğer birçok yapının birlikte çalışmasıyla oluşur.

Tip I, Tip II ve Tip III Kolajen Karşılaştırması

 

Cilt İçin Hangi Kolajen Tipi Öne Çıkar?

Ciltte en fazla bulunan kolajen tipi Tip I, onu izleyen başlıca fibriler kolajen ise Tip III tür. Yetişkin cildinde Tip I kolajenin toplam dermal kolajen içindeki payı yaklaşık yüzde 80–90, Tip III’ün payı ise yaklaşık yüzde 8–12 olarak bildirilmektedir. Bu oranlar yaşa, doku bölgesine ve kullanılan ölçüm yöntemine göre değişebilir.

Bu nedenle cilt odaklı ürünlerde Tip I ve Tip III ifadeleriyle sıklıkla karşılaşılır.

Ancak şu nokta önemlidir:

Bir kolajen peptidi ürününün cilt üzerindeki potansiyel etkisi yalnızca hammaddenin kaynaklandığı kolajen tipine bakılarak belirlenemez.

Hidroliz sonucunda doğal kolajen yapısı daha kısa peptitlere ayrılır. Ortaya çıkan peptitlerin özellikleri:

• üretim işlemine,
• enzimlere,
• peptit dizilimlerine,
• ortalama molekül ağırlığına,
• günlük kullanım miktarına,
• spesifik hammaddenin klinik geçmişine

bağlıdır.

Dolayısıyla “beş tip kolajen içerir” gibi bir ifade, tanımlanmış ve klinik olarak araştırılmış bir peptit hammaddesinden otomatik olarak daha üstün olduğu anlamına gelmez.

Daha Fazla Kolajen Tipi Daha İyi midir?

Hayır. Bir üründe Tip I, II, III, V veya X gibi daha fazla kolajen tipinin listelenmesi tek başına kalite veya etkinlik göstergesi değildir.

Bunun birkaç nedeni vardır:

1. Her tip farklı bir kullanım amacıyla ilişkilidir

Tip II ağırlıklı olarak kıkırdakla ilişkilidir. Cilt odaklı bir ürün için Tip II bulunması zorunlu değildir.

2. Hidroliz sonrası doğal yapı değişir

Hidrolize kolajende uzun protein zincirleri daha küçük peptitlere ayrılır. Bu nedenle etiketteki tip bilgisi, peptitlerin vücutta çalışacağı hedefi tek başına belirlemez.

3. Peptit profili tip sayısından daha açıklayıcı olabilir

İki ürün aynı kolajen tiplerinden elde edilse bile farklı üretim yöntemleri nedeniyle farklı peptit profillerine sahip olabilir.

4. Klinik çalışma kullanılan hammaddeye özgüdür

Belirli bir markalı peptit hammaddesiyle elde edilen sonuç, yalnızca aynı kolajen tipini taşıyan bütün ürünlere aktarılamaz.

Ürün seçerken “kaç tip kolajen içeriyor?” sorusuna ek olarak şu sorular sorulmalıdır:

• Günlük porsiyonda ne kadar kolajen var?
• Kolajen hangi formda?
• Hammaddenin üreticisi açıklanmış mı?
• Peptit profili tanımlanmış mı?
• Aynı hammadde insan çalışmalarında incelenmiş mi?
• Araştırmalardaki günlük miktarla ürün miktarı karşılaştırılabilir mi?

Kolajen Tipi ile Kolajen Kaynağı Aynı Şey midir?

Hayır.

Kolajen tipi, proteinin moleküler yapısını ve vücutta doğal olarak bulunduğu dokuları ifade eder.

Kolajen kaynağı ise hammaddenin elde edildiği hayvansal materyali ifade eder. Örneğin:

• sığır kaynaklı kolajen,
• balık kaynaklı kolajen,
• domuz kaynaklı kolajen,
• tavuk kaynaklı kolajen.

Aynı kolajen tipi farklı hayvansal kaynaklardan elde edilebilir. Örneğin hem sığır hem balık kaynaklı hammaddeler ağırlıklı olarak Tip I kolajen içerebilir.

Kaynak;

• dini ve kültürel tercihler,
• alerjen değerlendirmesi,
• izlenebilirlik,
• sürdürülebilirlik,
• üretim süreci

bakımından önemlidir. Ancak “balık kaynaklı olduğu için kesinlikle daha iyi emilir” veya “sığır kaynaklı olduğu için kesinlikle daha etkilidir” gibi genel hükümler doğru değildir.

Kolajen peptitlerinin kaynağı, hidrolizasyonu ve peptit profili arasındaki ilişkiyi Kolajen Peptit Nedir? Hidrolize Kolajenden Farkı Var mı? başlıklı rehberimizde ayrıntılı olarak ele aldık.

Kolajen Tipi ile Hedef Doku Arasında Doğrudan Bir Yolculuk Var mı?

Ağızdan alınan Tip I kolajenin değişmeden doğrudan cilde, Tip II kolajenin ise değişmeden doğrudan ekleme gittiğini düşünmek doğru değildir.

Proteinler sindirim sırasında aminoasitlere ve daha küçük peptitlere ayrılır. Emilen bileşenler vücudun genel metabolik ihtiyaçlarına göre değerlendirilir.

Bununla birlikte bazı spesifik kolajen peptitleri, belirli dokulardaki hücresel süreçleri destekleme potansiyelleri bakımından araştırılmaktadır. Bu nedenle ürünün hedefi açısından peptit profili ve hammaddeye özgü klinik araştırmalar, yalnızca kolajen tipi ifadesinden daha anlamlı olabilir.

Sindirim, küçük peptitlerin kana geçişi ve biyoyararlanım hakkında ayrıntılı bilgi için Kolajen Emilimi Gerçekten Nasıl Olur? başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

VERISOL® Hangi Kolajen Tipleriyle İlişkilidir?

VERISOL®, GELITA tarafından cilt, saç ve tırnak odaklı kullanım için geliştirilen spesifik bir Bioactive Collagen Peptides® hammaddesidir. Genel bir “kolajen tipi” değil, markalı ve tanımlanmış bir peptit bileşimidir. Üretici VERISOL®’ü güzellik odaklı kolajen peptitleri kategorisinde konumlandırır.

Evolvium Daily Glow Collagen, günlük porsiyonunda 10.000 mg VERISOL® Tip I ve III kolajen peptidi içeren bir formülasyona sahiptir.

Burada ürünün değerini yalnızca “Tip I ve III” ifadesine bağlamak doğru değildir. Aynı zamanda:

• kullanılan spesifik hammadde,
• peptit profili,
• günlük miktar,
• hammaddeye özgü araştırmalar,
• formülün diğer bileşenleri

birlikte değerlendirilmelidir.

Formül mimarisini ve tüm aktif bileşenleri inceleyin.

 

Kolajen Takviyesi Seçerken Hangi Tip Tercih Edilmeli?

Seçim kullanım amacına göre yapılmalıdır.

Cilt görünümü ve well-aging odaklı kullanım

Tip I ve Tip III ile ilişkili hidrolize kolajen peptitleri öne çıkar. Ancak tip bilgisinin yanında spesifik hammadde, günlük miktar ve klinik çalışmalar değerlendirilmelidir.

Kıkırdak ve eklem odaklı kullanım

Tip II kolajen içeren ürünler gündeme gelebilir. Fakat ürünün hidrolize Tip II mi, yoksa doğal yapısını koruyan undenatured Tip II mi içerdiği kontrol edilmelidir. Bu iki form aynı ürün kategorisi değildir.

Genel protein veya bağ dokusu desteği

Kolajen tipi kadar günlük miktar, aminoasit profili, toplam beslenme düzeni ve ürün kalitesi önem taşır.

Özel bir hastalığı tedavi etmek amacıyla takviye seçiliyorsa sağlık profesyonelinin değerlendirmesi esas alınmalıdır. Gıda takviyeleri tıbbi tedavinin yerine geçmez.

Sık Sorulan Sorular

Cilt için Tip I mi, Tip III mü daha önemlidir?

İkisi de ciltte bulunur ancak Tip I miktar olarak baskındır. Tip III ise Tip I ile birlikte daha ince lif ağlarının yapısına katkıda bulunur. Cilt odaklı değerlendirmede bu iki tipi birbirinden tamamen bağımsız düşünmek doğru değildir.

Tip II kolajen cilt için gerekli midir?

Tip II kolajen esas olarak kıkırdakla ilişkilidir. Cilt odaklı bir takviyenin Tip II içermesi zorunlu değildir.

Üç kolajen tipi içeren ürün tek tip içeren üründen daha mı iyidir?

Hayır. Tip sayısı tek başına kalite veya etkinliği göstermez. Günlük miktar, form, peptit profili ve klinik araştırmalar daha açıklayıcı olabilir.

Tip I ve Tip III aynı anda kullanılabilir mi?

Evet. Cilt ve diğer bağ dokularında doğal olarak birlikte bulunurlar. Cilt odaklı hidrolize kolajen ürünlerinde de Tip I ve III ifadeleriyle birlikte karşılaşılabilir.

Balık kolajeni hangi tiptir?

Balık derisi ve pullarından elde edilen kolajen hammaddeleri çoğunlukla Tip I ile ilişkilidir. Ancak kaynağın tek başına ürünün etkinliğini belirlemediği unutulmamalıdır.

Sığır kolajeni hangi tiptir?

Sığır derisi kaynaklı kolajen hammaddeleri çoğunlukla Tip I ve Tip III ile ilişkilidir. Ürünün peptit yapısı ve bilimsel geçmişi ayrıca incelenmelidir.

Tip II kolajen ile hidrolize kolajen aynı şey midir?

Tip II kolajen bir kolajen tipini; hidrolize kolajen ise uygulanan işlemi ifade eder. Tip II kolajen hidrolize edilmiş veya doğal yapısı korunmuş formda bulunabilir.

Sonuç: Doğru Tip, Doğru Amaç ve Doğru Hammadde

Tip I, Tip II ve Tip III kolajen vücutta farklı dokularda yoğunlaşır ve farklı yapısal görevler üstlenir:

• Tip I: Cilt, kemik, tendon ve bağ dokularında dayanıklılıkla ilişkilidir.
• Tip II: Kıkırdak dokusunun temel fibriler kolajenidir.
• Tip III: Cilt, damarlar ve iç organların destek dokularında Tip I ile birlikte bulunur.

Ancak bir kolajen takviyesini yalnızca etiketindeki tip sayısına göre değerlendirmek doğru değildir.

Bilinçli seçim için:

• kullanım amacı,
• kolajenin formu,
• günlük miktar,
• peptit profili,
• hammaddenin kimliği,
• hammaddeye özgü insan çalışmaları,
• etiket ve üretim şeffaflığı

birlikte incelenmelidir.

Doğru soru yalnızca “hangi kolajen tipi?” değildir.

Hangi amaç için, hangi formda, hangi miktarda ve hangi bilimsel dayanakla sunuluyor?

Evolvium Daily Glow Collagen ürününü inceleyin.

---

Kaynaklar

1. Liu H. ve ark. Collagen Study Advances for Photoaging Skin. 2024. Yetişkin cildindeki Tip I, III ve diğer kolajenlerin dağılımı üzerine.
2. Smith L.T. ve ark. Collagen Types I, III, and V in Human Embryonic and Fetal Skin. Journal of Investigative Dermatology, 1986.
3. Varani J. ve ark. Decreased Collagen Production in Chronologically Aged Skin. American Journal of Pathology, 2006.
4. Singh D. ve ark. Regulation of Collagen I and Collagen III in Tissue Injury and Regeneration. 2023.
5. Park K.S. ve ark. Type II Collagen Oral Tolerance: Mechanism and Role in Collagen-Induced Arthritis and Rheumatoid Arthritis. 2009.
6. Xu R. ve ark. Undenatured Type II Collagen and Its Role in Improving Osteoarthritis. 2023.
7. GELITA. VERISOL® Bioactive Collagen Peptides.